มีคำพูดที่มักจะได้ยินว่า “ไม่เชื่ออย่าลบหลู่” ซึ่งคนในยุคปัจจุบันมักจะเห็นในสิ่งที่คนแต่ก่อนทำว่าเป็นความหลงไหลงมงายไร้สาระ ไม่มีเหตุผล เพราะผลของการกระทำไม่ปรากฏเป็นรูปธรรม แต่การปฏิบัติของชาวล้านนานั้นมีพื้นฐานคติความเชื่อในเรื่องพิธีการที่สืบทอดมาจากพระพุทธศาสนา ที่ได้วางรากฐานในการปฏิบัติจนกลายเป็นจารีตประเพณีและเป็นวัฒนธรรมที่ดีงาม ดังเช่นการปฏิบัติพิธีกรรมด้านประเพณีของการขึ้นท้าวทั้งสี่เพื่อเป็นการอัญเชิญท้าวจตุโลกบาล เป็นท้าวจตุโลกบาลที่เป็นเทพในชั้นกามมาวจรภูมิ ซึ่งเป็นสวรคชั้นแรกในจำนวนสวรรค์ 7 ชั้น คือ ท้าวจตุมหาราชิกดาวดึงส์ ยามา ดุสิต นิมมานรตี ปรมิมมิตตวัสสวัดดี สวรรค์ชั้นจาตุมหาราชิกนั้น ตั้งอยู่บนชายุคนธร สวรรค์ชั้นนี้นับเป็นสถานที่พิเศษกว่ามนุษยโลกในด้านความเป็นอยู่และความสุข กามาวจรชั้นนี้จึงรวมเรียกว่า จตุมหาราชิกเทวดา หรือเรียกว่าท้าวทั้งสี่ เพื่ออัญเชิญให้มารักษาคุ้มครองในงานการและกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การขึ้นปีใหม่ ขึ้นบ้านใหม่ การทำบุญ การเฉลิมฉลอง พิธีกรรมต่าง ๆ ที่ผู้กระทำ มีเป้าหมายเพื่อให้สิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่เป็นอทิสสมานกาย คือ เหล่าเทพดาที่ไม่ปรากฏรูปร่างเข้ามารักษาคุ้มครองในการงานที่จะกระทำเพื่อบังเกิดผล คือ ความสุข ความสำเร็จ และราบรื่นในกิจกรรมนั้น ๆ อีกทั้งกิจกรรมคือการอัญเชิญท้าวทั้งสี่ ที่อาคารหอนิทรรศการศิลปวัฒนธรรม ได้ปฏิบัติเป็นประจำทุกครั้งก่อนจะมีกิจกรรมการงานที่สำคัญ ก็เพื่อให้บังเกิดเป็นขวัญ และเป็นกำลังใจ และการปฏิบัติในกิจกรรมประเพณี ที่เรียกว่า การขึ้นท้าวทั้งสี่ ถือได้ว่าเป็นอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมประเพณีที่ดีงามของชาวล้านนาให้สถิตย์สถาพรตลอดไปชั่วกาลนาน

         เครื่องพลีกรรม ในการเซ่นนั้นทำด้วยกาบกล้วย เรียกว่า สะตวง คือ จำนวนสะตวงจำนวน 6 อัน สำหรับใส่เครื่องเซ่น เช่นอาหารและผลไม้ เป็นเครื่องสี่มีข้าว 4 คำ อาหารสี่ชิ้น ข้าวเหนียว 4 ก้อน แกงส้ม 4 ชุด หมากพลู บุหรี่ 4 ชุด ดอกไม้ ธูปเทียน ช่อเหลือง แดง ขาว เขียว 4 ชุด วางตั้งบนเครื่องพลีกรรมที่ตั้งไว้อยู่บนสะตวง 6 อัน มีพระอินทร์ซึ่งเป็นใหญ่ตั้งอยู่ตรงกลางสูงกว่าสะตวงอื่น ๆ ส่วนของเทพธิดาธรณีเจ้าที่ นิยมวางไว้ล่างใกล้แผ่นดิน คือ ท้าวจตุโลกบาล ตั้งตามทิศของท้าวจตุโลกบาลแต่ละองค์ คือ

          พระอินทร์เรียกว่าท้าวจตุโลกบาล ตั้งตรงกลางท้าวธตรฐ รักษาทิศตะวันตะวันออก ท้าววิรุฬหก รักษาทิศตะวันตก ท้าววิรุฬปักษ์ รักษาทิศใต้ ท้าวเวสสุวัณณ์ รักษาทิศเหนือและนางธรณีผู้รักษาแผ่นดิน และปู่จารย์จะประกอบพิธีอัญเชิญกล่าวคำสังเวย คือสวดบทอัญเชิญ เทวดาซึ่งเป็นบทสวดภาษาบาลีจนเสร็จพิธี

ด้านบน