สล่าเมือง สล่าผู้สร้างจิตวิญญาณล้านนา

วิลักษณ์ ศรีป่าซาง

สล่า อ่านออกเสียงว่า สะหล่า (แต่สาวชาวใต้นักอ่านข่าวในโทรทัศน์นางหนึ่งอ่าน สะล่า)หมายถึงช่างผู้ชำนาญการอย่างช่างฝีมือเป็นต้น เอาคำว่าสล่านำหน้า คำที่ตามมาคือสิ่งที่ท่านนั้นถนัดชำนาญการ สล่าไม้คือผู้ที่ชำนาญการเรื่องไม้หรือการทำกิจกรรมเกี่ยวกับไม้ สล่าปี่แน คือผู้ชำนาญการทำปี่แน สล่าส่อในภาษาไทใหญ่หมายถึงผู้กระจายข่าวหรือนักข่าวโฆษกรัฐบาลจึงเป็นสล่าส่อเมือง ส่วนคำว่าเมือง ที่ต่อท้ายสล่านั้น ในที่นี้ หมายถึงอะไรก็ตามที่อยู่ในภาคเหนือไม่เลยลำปางลงไป สล่าเมืองจึงมีความหมายถึงช่าง ผู้ชำนาญการต่างๆ ในเขตล้านนา ส่วนงานที่ชื่อว่า ตามฮีตโตยฮอยนั้นบ่งความหมายว่า จะสืบสานวัฒนธรรมช่างผู้ชำนาญการด้านต่างๆให้อยู่คู่แผ่นดินล้านนาประมาณนั้น

เรื่องบางเรื่องในล้านนานับวันจะสูญหาย ตายจากแผ่นดินที่เคยเกิด โดยเฉพาะความรู้ ความภูมิใจและภาระการใช้งาน เช่น เมื่อเรามีนน้ำเปล่าบรรจุขวดเปล่าให้ซื้อกิน บ่อน้ำก็ไร้ค่า ด้วยว่ามีการเจาะบ่อบาดาลแทน น้ำถุ้งก็ล้มหายตายจาก หม้อน้ำก็ขาดการใช้งาน กระบวยหรือน้ำบวย กลายเป็นเครื่องประดับเรือน น้ำต้นหรือจะสู้ขวดพลาสติกที่กินแล้วก็ขว้างทิ้งได้เลย จอกน้ำเราก็ใช้หลอดดูดแทน หรือเท่กว่านั้นก็ใช้จอกพลาสติกมีฝาปิดมีหลอดเสียบไว้รอท่าการดูดโดยสะดวก ทุกอย่างตายไปตามกาลเวลา ทั้งนี้ทั้งนั้นก็หาใช่ความผิดใหญ่หลวงไม่ ตราบใดที่โลกยังวัฒนาบางเรื่องอาจด้อยค่าทางกาย แต่ค่าทางใจกลับทบทวี อย่างช่วงปีใหม่เมือง กลิ่นกรุ่นของชะอมป่งใหม่แกงใส่ขนุนคลุ้งหมู่บ้านในวันปากปี กลิ่นนี้ในยามนี้เย้ายวนใจและรัญจวนอารมณ์จนไม่อาจจะระงับนึก ให้เลิกคิดถึงถิ่นเกิด และอ้อมกอดของมารดาในชนบท

โลกมีการเปลี่ยนแปลง จึงมีได้กับมีเสีย เมื่อมีโรงเรียนสอนวิชาชีพการเป็นปู่อาจารย์ เด็กหนุ่มวัยหำแดงหรือเด็กสาววัยนมขึ้นเต้า ก็สามารถเข้ารับการศึกษาเพื่อไปประกอบอาชีพการเป็นปู่อาจารย์ แต่หน้าที่แห่งความเข้มขลังนี้เดิมเป็นหน้าที่ของพ่อหนานในหมู่บ้าน เช่นเดียวกับสล่าตัดตุงใส้หมู หรือการจารเทียน บูชาในวันยี่เป็ง แต่เดิมเป็นฝีมือพ่ออุ๊ยหรือพ่อน้อยพ่อหนาน ต่อไปนี้การพึ่งพาท่านอาจลดน้อยลง ด้วยว่าที่โรงเรียนประถมในหมู่บ้านหรือที่ข่วงผญาลานวัฒนธรรมก็มีการสอนเรื่องนี้เช่นกัน

ที่ยกมากล่าวในที่นี้เพื่อแสดงให้เห็นว่า การสืบสานล้านนาบางครั้งต้องคำนึงถึงผลลัพธ์ด้วย บางเรื่องเป็นเรื่องของผู้มีหน้าที่เฉพาะ มิใช่ของทุกคน พ่อหนานหรือปู่อาจารย์จึงมีสิทธิสำหรับการสืบสานตามขนบที่เคยปฏิบัติ ส่วนยุคยุวชนก็ย่อมมีสิทธิในการเรียนรู้ ดั้งนั้นการสืบสานล้านนาจึงถือเป็น

การสืบฮีตตามขนบ เพื่อให้เกิดการโตยฮอยตามประเพณี อย่างถูกต้องและมีคุณภาพ อย่างการเลี้ ยงผีใช้เหล้าไหไก่คู่ ต้องเป็นเหล้าขาวกับไก่ต้มเอง เหล้าแบลคกับไก่ย่างห้าดาว หรือไก่ต้มน้ำปลาข้างทาง ยังมิอาจใช้แทนได้ (หรือว่าบางทีอาจจะใช้ได้)

สล่า ตามฮีต และชวนให้เราทั้งหลายโตยฮอย จึงหมายถึงการย้อนรอย รำลึกถึงเรื่องราวในอดีต ปลุกจิตวิญญาณล้านนาให้ห่มเมือง อันใดดีงามก็รักษาไว้ แล้วสล่าเหล่านี้เขาเป็นใครมาจากไหน

คงนานมาแล้วที่แผ่นดินทิพย์ล้านนา มีเผ่าพันธุ์รังสรรค์ผลงานศิลปะ เรามักได้ยินการเรียกขานคนเหล่านี้ว่าศิลปิน แต่ศิลปินในล้านนาบางกลุ่มปฏิเสธคำนี้ อย่างลุงถวัลย์ ดัชนี เป็นต้น เธอให้เหตุผลว่า “อ้ายบ่มีอัลบั้มเป็นของตัวเอง อ้ายจึงบ่แม่นศิลปิน อ้ายเป็นสล่าวาดฮูป” จะด้วยคำพูดหรือความคิดนี้หรือไม่ก็ตาม แต่ยามนี้ล้านนาย่อมมีสล่าอยู่ครองเมือง ครองการเป็นผู้สืบสานหัตถศิลป์ ที่นับวันจะเลือนจากความทรงจำ สล่าเมืองกลายเป็นผู้ปลุกเร้าจิตวิญญาณ ให้ยุวชนรู้จักตัวตน จะเป็นไปได้อย่างไรที่โลกจะมีแต่

โทรศัพท์มือถือ เป็นไปได้อย่างที่เกือบทั้งหมดของวัยรุ่นล้านนา รู้จักการใช้

อินเตอร์เนท มากกว่า ขันแก้วทั้งสามและผีปู่ย่า หลายท่านบอกว่าผลงานของสล่าล้านนาไม่ต่างไปจากสินค้าโอถ็อป หลายท่านคงลืมไปว่านี้คือโอถ็อปจากจิตวิญญาณ น่าซื้อหาน่านำไปใช้ เป็นอาหารทางใจหล่อเลี้ยงความเป็นตัวตน สอนให้คนรู้จักพอเพียง และครองตนอยู่อย่างสงบสุข

เราไม่อาจปฏิเสธโลกาวิวัฒน์ได้ เช่นเดียวกับที่ไม่สามารถปฏิเสธความเป็นตัวตน

ถึงแม้จะสวมสูท ใส่เจลผมตั้งเด่ ย้อมผมแดงอย่างญี่ปุ่น แต่ใบหน้าและน้ำเสียงไม่เลยลำปาง เพียงเขาหรือเอได้กลิ่นแกงโฮะ ลาบคั่ว ไส้อั่วย่าง วิญญาณล้านนาในตัวก็ดิ้นพล่าน

ปิดไม่มิดหรอก

สล่าเมืองเป็นใคร สล่าเมืองในที่นี้คงไม่ใช่แต่เพียงแต่คณะกรรมการสร้างงาน

ตามฮีตโตยฮอย ทุกๆปีเท่านั้น สล่าเมืองคือทุกๆคนที่เป็นต้นแบบเพ่อทำหน้าที่ในทุกๆด้าน ให้คงเอกลักษณ์ของคนพื้นถิ่น ส่วนสล่าเมืองที่เป็นกรรมการดำเนินงานนั้น พวกเขาเป็นผู้ทำหน้าที่แผ้วถางทางมรรคาไปล่วงหน้า เพื่อให้สล่าอีกหลายๆรุ่นเต้าตาม หรือเป็นอิฐก้อนแรกๆ วางเรียงเพื่อให้คลื่นสล่ารุ่นใหม่รุดหน้า พวกเขาคือพลังหนุนอุ่นเมือง เป็นผู้ปลุกกระแสให้รู้จักความเป็นตัวตนอย่างแท้จริง เราผู้ซึ่งมิได้เป็นสล่าในสาขาใดเลย จึงขอฮอมใจฮอมศรัทธา เราพร้อมจะตามฮีตและพร้อมจะโตยฮอยกับสล่าเมืองในทุกๆกรณี